In fines s’ierru: cunsìgios, in perfetu istile “Istùdiu Abertu”, chi podent serbire

aticolo tortolì press, ivan marongiu, inverno, consigli


S’est iscasidadu su tempus malu in Sardigna, pròpiu comente su mèteu aiat postu, su fritu est arribadu sena ddu pregare: is puntas de is montes niadas e s’àera astrada e, ancora peus, s’istrasura de su bentu chi podet fàghere dannu a is cosas e a is pessones.

Est sa prima furriada mala chi at fatu, a pustis de unu Nadale caente comente in beranu, in s’ìsula parit chi siat arribadu s’ierru.

Is temperaduras bàscias ant a sighire a durare pro unas cantas dies.

Comente a semper s’arriscu de s’ammalaidare est mannu meda e is prus sugetos ant a èssere is betzos e is pitzinnos. In prus de s’aumentu de sìntumos comente a su ramadiu, su fritu podet portare a s’agràviu de is maladias fitianas, massimamente de s’aparadu respiratòriu, cardiuvascolare e mùsculu-ischelètricu.

Acò ite tocat a fàghere e ite non si depet fàghere pro si sarbare de is puntores de s’ierru, prus che totu de s’influèntzia, ca est su malu prus  fitianu, ma non s’ùnicu:

1. Regulare sa temperadura de domo faghende a manera chi siat in cunforma cun is balores cunsigiados e mirade chi in is aposentos bi siat s’umididade giusta ponende unu botigheddu de abba a probe de ogna radiadore: difatis, una domo tropu frita o cun s’àera sica meda podet èssere unu dannu pro sa salude. Chi serbit, isulade is ghennas e is fentanas, chirchende de tupare is istampos acanta passat sa currente cun nastru o àteru materiale isolante.

2. Cambide a s’ispissu s’àera in is aposentos, a manera chi non si formet su bùfidu: s’intossicamentu causadu de su monòssidu de carbòniu est pirigulosu meda e podet finas ochire.

3. Chi impreades istufas a elètricu o atros impriastos pro fàghere calore (comente sa bursa cun abba caente) chircade de no ddas poderare meda a presu de is ogros, de is manos o de àteras partes de su corpus.

4. Donade cura a is pipios e a is betzos chi non si manigiant de issos etotu,  controllende.ddos  de sighidu sa temperadura de sa carena.

5. Controllade is betzos chi bivent solos (gente de famìlia, amigos o bighinos de domo) e  assigurade.bos chi tengiant cosa de papare o is meighinas chi ddis serbint. Informade a sa lege (servìtzios sotziales) chi agatades gente abandonada o sena domo chi tenet bisòngiu de agiudu.

6. Papade e bufade cosa caente (a su mancu 1 litru e ½ de lìcuidos), e lassade is alcòlicos  ca pro su fritu non giuant ma, a s’imbesse, coitant a isfritai su corpus.

7. Esside de domo in is oras prus pagu fritas de sa die: faghide a mancu de essire a mangianeddu o a su sero, mescamente chi sunfrides de maladias cardiuvascolares o respiratòrias

8. Imboddiade.bos bene: iscierpas, guantos, berreto e unu pastranu chi fatzat calore sunt su mègius contra a su fritu.

9. Donade cura a is sartos de temperadura passende dae unu logu caente a unu logu fritu o peri a s’imbesse.

10. Si devides fàghere unu biàgiu cun sa màchina non bos iscareschedas de  achirrare mantas e cosa caente de bufare .

 

Traduidu dae un’artìculu de Tortohelie Press

 

de Ivan Maròngiu

In fines s’ierru: cunsìgios, in perfetu istile “Istùdiu Abertu”, chi podent serbireultima modifica: 2013-01-16T22:14:33+01:00da angelocanu76
Reposta per primo quest’articolo